Con gõ máy tính từ nhỏ nhưng toàn dùng vài ngón theo bản năng
Trong vô vàn công cụ, ứng dụng và phần mềm hỗ trợ giáo dục hiện nay, không ít phụ huynh hỏi chúng tôi nên chọn phần mềm luyện gõ phím nào cho con học tiểu học. Câu hỏi nghe đơn giản. Nhưng đằng sau nó là một nỗi lo lớn hơn nhiều người tưởng.
Trẻ con bây giờ chạm máy tính từ rất sớm. Con gõ bài tập trên Word, nhắn tin cho bạn, có khi còn học những bước lập trình đầu tiên ở trường. Nhìn thì có vẻ các cháu khá rành công nghệ. Nhưng quan sát kỹ, phần lớn gõ bằng hai ngón trỏ, mắt dán xuống bàn phím, thỉnh thoảng ngẩng lên tìm chữ trên màn hình. Trong nghề, chúng tôi hay gọi vui đó là gõ kiểu “mổ cò”. Nghĩa là gõ từng chữ rời rạc, chậm và hay sai, giống con gà mổ thóc.
Thói quen này hình thành rất tự nhiên. Không ai dạy con gõ sai cả. Con chỉ bắt chước cách gõ nhanh nhất mà con tự nghĩ ra. Gõ được chữ là con thấy ổn rồi, chẳng có lý do gì để đổi sang cách khác.
Vì sao thói quen gõ sai lại khó bỏ khi con lớn lên
Có một nguyên lý chúng tôi hay giải thích cho phụ huynh. Cơ thể ghi nhớ động tác lặp lại nhiều lần, kể cả động tác sai. Trong nghề gọi là trí nhớ cơ, tiếng Anh là muscle memory. Nói dễ hiểu là tay con “quen tay” với một kiểu di chuyển. Càng lặp lại lâu, càng khó đổi.
Một học sinh gõ hai ngón từ lớp 3 đến lớp 9 sẽ rất vất vả khi học lại gõ 10 ngón. Chúng tôi từng gặp một em lớp 8, gõ khá nhanh nhưng sai tư thế nặng. Cổ tay em mỏi sau mỗi bài kiểm tra trên máy. Sửa lại cho em mất gần ba tháng luyện tập kiên trì. Nếu em học đúng từ lớp 3, thời gian đó gần như bằng không.
Đây là lý do chọn đúng phần mềm luyện gõ phím từ sớm quan trọng hơn nhiều người nghĩ. Nó không chỉ giúp con gõ nhanh hơn bạn bè. Nó định hình một thói quen vận động sẽ theo con suốt những năm học, và cả khi đi làm sau này.
Tiêu chí chọn phần mềm luyện gõ phím cho học sinh tiểu học
Không phải cứ tải đại một ứng dụng luyện gõ trên mạng là con sẽ tiến bộ. Không phải công cụ, ứng dụng và phần mềm hỗ trợ giáo dục nào cũng phù hợp với trẻ tiểu học. Chúng tôi từng thấy phụ huynh cài nhầm phần mềm dành cho người lớn. Giao diện toàn chữ, không có hình ảnh minh hoạ. Con ngồi được năm phút là chán, tắt máy đi chơi game khác.
Sau nhiều năm tư vấn, chúng tôi rút ra vài tiêu chí đáng để phụ huynh cân nhắc trước khi chọn:
- Giao diện sinh động, có yếu tố trò chơi là một điểm cộng. Ví dụ gõ chữ để “bắn” quái vật, gõ đúng để nhân vật chạy về đích. Trẻ tiểu học tập trung tốt hơn khi việc học được gói trong một trò chơi, thay vì một bảng luyện tập khô khan.
- Có lộ trình tăng dần độ khó theo từng độ tuổi. Học sinh lớp 1, lớp 2 cần bắt đầu từ việc nhận biết vị trí ngón tay trên hàng phím cơ sở. Học sinh lớp 4, lớp 5 có thể luyện tốc độ và độ chính xác cao hơn.
- Có công cụ theo dõi tiến độ, hiển thị số từ mỗi phút (gọi tắt là WPM) và tỷ lệ gõ đúng. Nhờ vậy phụ huynh biết con đang ở đâu mà không cần ngồi cạnh giám sát suốt buổi.
- Giao diện tiếng Việt hoặc có phụ đề tiếng Việt là một điểm cộng lớn. Trẻ tiểu học chưa đủ vốn từ tiếng Anh để hiểu hướng dẫn trong phần mềm ngoại.
Phần mềm miễn phí hay trả phí, chọn loại nào cho vừa túi tiền
Về giá cả, thị trường hiện có cả hai hướng. Một số phần mềm luyện gõ phím miễn phí, cài trên máy tính, đủ dùng cho nhu cầu luyện tập cơ bản ở nhà. Đây là lựa chọn hợp lý nếu gia đình chỉ cần công cụ đơn giản, không cần theo dõi tiến độ dài hạn.
Phần mềm trả phí thường có bản quyền theo năm, khoảng vài chục đến vài trăm nghìn đồng. Mức giá tuỳ gói và tuỳ nhà cung cấp. Đổi lại, con được thêm bài luyện nâng cao và báo cáo tiến độ chi tiết. Đôi khi phần mềm còn có huy hiệu thành tích để tạo động lực. Nhiều trường tiểu học hoặc trung tâm cũng mua gói bản quyền theo lớp, chia nhỏ chi phí cho từng học sinh.
Một điều chúng tôi hay nhắc phụ huynh: đừng chỉ nhìn vào giá. Hãy thử bản dùng thử trước, xem con có thích giao diện không, có kiên trì ngồi luyện quá năm phút không. Phần mềm đắt tiền mà con không chịu mở ra dùng thì cũng vô nghĩa.
Nhân tiện nói về việc mua phần mềm qua mạng, chúng tôi để ý một chi tiết nhỏ. Nhiều đơn vị bán phần mềm giáo dục ngay trên website của họ. Một website rối rắm, khó tìm nút thanh toán, dễ khiến phụ huynh bỏ cuộc giữa chừng. Đó là lý do thiết kế website bán hàng chuyên nghiệp lại quan trọng, kể cả với những đơn vị làm giáo dục. Không chỉ ngành bán lẻ thông thường mới cần điều đó.
Cách hướng dẫn con luyện gõ phím hiệu quả tại nhà
Có phần mềm tốt rồi, phần còn lại nằm ở cách phụ huynh đồng hành. Chúng tôi từng chứng kiến một gia đình mua hẳn phần mềm cao cấp, nhưng để con tự luyện, không nhắc nhở gì. Ba tháng sau, con vẫn gõ hai ngón như cũ. Phần mềm chỉ là công cụ, người dùng công cụ mới quyết định kết quả.
Luyện ngắn mỗi ngày, đừng dồn vào cuối tuần
Nguyên tắc đầu tiên: 15-20 phút mỗi ngày tốt hơn hẳn hai tiếng dồn vào một buổi. Não bộ trẻ nhỏ ghi nhớ động tác tay tốt nhất qua lặp lại đều đặn. Một buổi luyện tập dài rồi nghỉ cả tuần không mang lại hiệu quả tương tự.
Chúng tôi thường gợi ý phụ huynh gắn việc luyện gõ vào một khung giờ cố định. Ví dụ sau bữa cơm tối, luyện mười lăm phút, trước khi con mở tivi hay điện thoại. Khi việc luyện tập trở thành thói quen hằng ngày như đánh răng, con sẽ không còn thấy đó là một nhiệm vụ nặng nề.
Một mẹo nhỏ khác từ kinh nghiệm của chúng tôi: đừng bắt con nhìn bàn phím ngay từ buổi đầu. Có thể dán một tờ giấy che phần trên bàn phím trong những bài luyện đầu tiên. Cách này buộc con cảm nhận vị trí phím bằng ngón tay, không dựa vào mắt. Cách này giúp con hình thành phản xạ gõ không cần nhìn. Kết quả thường nhanh hơn hẳn so với để con tự nhìn theo ý thích.
Với những buổi luyện tập tại nhà, chúng tôi thấy cách tiếp cận khá giống nhau. Nó gần với những buổi làm dự án khoa học tại nhà cùng gia sư. Con học tốt nhất khi có người lớn ngồi cạnh, quan sát và động viên đúng lúc. Không nên để con bị bỏ mặc một mình với màn hình.
Đặt mục tiêu nhỏ để con có động lực cải thiện
Trẻ tiểu học cần mục tiêu cụ thể, không phải lời nhắc chung chung như “gõ nhanh hơn nhé”. Hãy để con tự chọn một con số, ví dụ tuần này đạt 15 từ mỗi phút, tuần sau lên 18. Con số nhỏ nhưng do chính con đặt ra sẽ tạo động lực lớn hơn một mục tiêu người lớn áp xuống.
Gõ phím thành thạo còn kéo theo một lợi ích ít ai để ý. Con không còn mất thời gian dò từng chữ. Sự tập trung được dồn hết vào nội dung đang gõ, chứ không phải vào bàn phím. Điều này liên quan mật thiết đến kỹ năng học tập và phát triển tư duy. Chúng tôi vẫn nhắc phụ huynh quan tâm cả hai song song, vì chúng bổ trợ cho nhau rất tự nhiên.
Cũng đừng quên khen con đúng lúc. Không cần khen kiểu chung chung. Hãy chỉ ra cụ thể: “Hôm nay con gõ ít sai hơn hôm qua”, hoặc “con không nhìn bàn phím lần này rồi đó”. Lời khen cụ thể có tác dụng hơn nhiều so với một câu “con giỏi lắm” nói cho có.
Đầu tư đúng công cụ, ứng dụng và phần mềm hỗ trợ giáo dục hôm nay, thói quen của con theo suốt hành trình học tập
Chọn phần mềm luyện gõ phím phù hợp không phải chuyện nhỏ như nhiều phụ huynh vẫn nghĩ. Đó là khoản đầu tư sớm cho một kỹ năng con sẽ dùng suốt đời. Từ bài tập tiểu học đến báo cáo công việc sau này, con đều cần đến nó. Tật gõ sai hình thành lúc nhỏ, nếu không sửa sẽ càng lớn càng khó bỏ. Cái giá phải trả không chỉ là tốc độ. Tư thế ngồi và sức khoẻ cổ tay về lâu dài cũng bị ảnh hưởng.
Nếu con đang gõ theo kiểu “mổ cò”, đừng đợi đến khi lên cấp hai mới lo sửa. Hãy chọn một phần mềm phù hợp độ tuổi. Đồng hành cùng con mỗi ngày mười lăm phút, và kiên nhẫn với những tuần đầu còn chậm chạp. Chúng tôi cũng áp dụng tinh thần đó khi tư vấn đối tác chọn công cụ hỗ trợ giáo viên soạn bài giảng. Công cụ tốt chỉ phát huy giá trị khi có người dùng đúng cách. Quan trọng nhất là dùng đều đặn và kiên trì.