Nên cho con học theo mô hình học truyền thống và mô hình STEM, hay giữ cách học cũ? Có phụ huynh gọi cho chúng tôi giữa tối muộn chỉ để hỏi đúng câu này. Chúng tôi nghe câu hỏi đó không dưới chục lần mỗi tháng.
Con đang học ở trường bình thường, kết quả ổn. Nhưng phụ huynh thấy con thiếu sáng tạo, ngại thử cái mới. Hoặc ngược lại: con học STEM ở trung tâm ngoài giờ, rất thích thú. Nhưng kiến thức nền lại có lỗ hổng, gây lo lắng không kém.
Phụ Huynh Đang Phân Vân Giữa Mô Hình Học Truyền Thống Và Mô Hình STEM
Hai mô hình này không đối lập nhau như nhiều người vẫn nghĩ. Mỗi bên có cách tiếp cận riêng, mục tiêu đào tạo cũng khác nhau. Cách truyền thống xây nền kiến thức theo trình tự chuẩn hóa. Cách STEM lại đặt con vào tình huống thực tế, để con tự tìm cách giải quyết.
Ở nhiều thành phố lớn, học phí trung tâm STEM ngoài giờ dao động khoảng 1,5 đến 3 triệu đồng mỗi tháng. Mức này thường cao hơn học thêm truyền thống chừng 30-50%. Nói dễ hiểu, phụ huynh trả thêm tiền để đổi lấy cách học thực hành, có dụng cụ, có giáo viên kèm sát nhóm nhỏ.
Chọn sai mô hình không phải chuyện nhỏ. Một đứa trẻ cần nền tảng vững mà bị đẩy vào môi trường quá tự do dễ mất phương hướng. Ngược lại, một đứa trẻ ham khám phá mà bị gò trong khuôn khổ cứng nhắc cũng dễ chán học. Chúng tôi từng gặp phụ huynh đổi trường, đổi trung tâm hai ba lần chỉ vì chọn chưa đúng gu của con.
Có một trường hợp chúng tôi nhớ mãi: một gia đình chuyển hẳn con từ trường công sang trung tâm STEM quốc tế. Lý do đơn giản: thấy bạn bè làm vậy nên làm theo. Con vốn học tốt theo cách truyền thống, quen bài tập có đáp án rõ ràng. Sang môi trường mở, tự tìm hướng giải quyết, con hoang mang mất nửa năm mới quen. Bài học ở đây đơn giản: đừng chọn mô hình theo phong trào, hãy chọn theo cách con vốn học tốt nhất.
Mô Hình Học Truyền Thống: Nền Tảng Vững, Bài Bản Nhưng Cần Hiểu Đúng
Mô hình truyền thống vẫn là lựa chọn phổ biến nhất ở Việt Nam. Chương trình được chuẩn hóa theo sách giáo khoa, theo khung năng lực từng khối lớp. Giáo viên truyền đạt kiến thức theo trình tự: khái niệm, ví dụ, bài tập, rồi kiểm tra. Cách dạy này không mới, nhưng vẫn hiệu quả với phần lớn học sinh.
Một lớp học truyền thống thường có 20-35 học sinh mỗi lớp. Với sĩ số đó, giáo viên khó kèm sát từng em, chủ yếu dạy theo tiến độ chung. Con nào theo kịp thì ổn, con nào chậm hơn dễ bị bỏ lại phía sau nếu gia đình không kèm thêm ở nhà.
Cái hay của mô hình này nằm ở tính hệ thống. Con học xong kiến thức lớp dưới mới sang lớp trên, không bỏ bước nào. Kiến thức được xây từ dưới lên, ít lỗ hổng. Với những môn cần nền tảng chắc như Toán, Ngữ văn, tiếng Anh, cách học này vẫn an toàn nhất. Nói dễ hiểu là các quy tắc ngữ pháp, từ vựng cần học chắc từng bước, không thể đốt cháy giai đoạn.
Nhưng an toàn không có nghĩa là hoàn hảo. Nhiều phụ huynh phàn nàn con học thuộc giỏi nhưng vận dụng kém. Đó là mặt trái của một chương trình quá coi trọng khuôn mẫu. Chủ động rèn kỹ năng học tập giúp con tư duy nhanh hơn ngay từ cấp hai sẽ bù lại phần này. Con đọc nhanh hơn, nắm ý chính tốt hơn, thay vì chỉ học vẹt.
Ai Hợp Với Cách Học Này?
Chúng tôi từng tư vấn cho một phụ huynh có con học lớp 8, mất gốc Toán vì đổi trường liên tục. Giải pháp ở đây khá đơn giản, không cần tìm mô hình mới lạ. Chúng tôi khuyên quay về cách học truyền thống, học chắc lại từng chương, từng dạng bài. Sau một học kỳ, điểm số của con cải thiện rõ rệt.
Mô hình này hợp với học sinh cần lộ trình rõ ràng, thích được hướng dẫn từng bước. Cũng hợp với những kỳ thi theo khung chuẩn như thi vào lớp 10, thi tốt nghiệp. Nếu con bạn học tốt khi có bài tập cụ thể, có đáp án để đối chiếu, đây vẫn là nền tảng nên giữ.
Sai lầm chúng tôi hay gặp là phụ huynh ép con học thuộc quá nhiều, không cho con thời gian hiểu bản chất. Con thuộc công thức làu làu nhưng gặp bài lạ một chút là bí. Cách sửa không khó: mỗi tuần dành một buổi, để con tự giải thích lại bài học bằng lời của mình. Cách này giúp phát hiện sớm chỗ con học vẹt, chưa hiểu thật sự.
Mô Hình STEM: Học Qua Thực Hành, Ứng Dụng Liên Môn
STEM là viết tắt của bốn lĩnh vực: Science, Technology, Engineering, Math — khoa học, công nghệ, kỹ thuật, toán học. Nói dễ hiểu, đây là cách gộp bốn môn lại để con giải quyết một vấn đề thực tế. Con học chung, không tách riêng từng môn như cách truyền thống. Con không học công thức tính lực suông. Con lắp một mô hình cầu bằng que kem, rồi tính xem cầu chịu được bao nhiêu cân trước khi gãy.
Cách học này đề cao thực hành hơn ghi nhớ. Một buổi học STEM có thể kéo dài hai giờ, chỉ để hoàn thành một dự án nhỏ. Ví dụ như lập trình robot tránh vật cản, hoặc dựng mạch điện đơn giản. Con được thử, được sai, được sửa lại — đó là khác biệt lớn nhất so với lớp học truyền thống.
Nhiều trung tâm STEM hiện nay còn bán kèm bộ dụng cụ thực hành. Phụ huynh có thể đặt mua online, về nhà cùng con lắp ráp. Muốn bán hàng ổn định, trung tâm cần một trang web chuyên nghiệp, dễ đặt hàng, dễ thanh toán. Đây cũng là lý do nhiều đơn vị giáo dục tìm đến dịch vụ thiết kế website bán hàng chuyên nghiệp.
Một sai lầm khác chúng tôi thấy khá nhiều: phụ huynh nghĩ học STEM là bỏ hẳn chương trình chính khóa. Hai bên nên đi song song, không thay thế nhau. Một buổi mỗi tuần đã đủ để con vừa giữ nền tảng, vừa được thực hành sáng tạo, không bị quá tải.
Dấu Hiệu Con Phù Hợp Với STEM
Cách học này không hợp với mọi đứa trẻ. Một vài dấu hiệu chúng tôi hay dựa vào khi tư vấn cho phụ huynh:
- Con thích tháo lắp đồ chơi, tò mò muốn biết bên trong hoạt động ra sao.
- Con đặt câu hỏi “tại sao” liên tục, không hài lòng với câu trả lời chung chung.
- Con ngồi được lâu với một bài toán khó, không bỏ cuộc ngay khi sai.
Nếu con có ít nhất hai trong ba dấu hiệu trên, đừng vội đăng ký khóa học bài bản ngay. Hãy thử cùng con làm dự án khoa học tại nhà trước, xem con có hứng thú thật hay chỉ tò mò nhất thời.
Vậy Nên Chọn Mô Hình Nào Cho Con?
Chúng tôi không nghiêng hẳn về bên nào. Mô hình truyền thống cho con nền tảng chắc, phù hợp với các kỳ thi theo khung chuẩn. Mô hình STEM cho con tư duy giải quyết vấn đề, phù hợp với những đứa trẻ thích khám phá. Nhiều gia đình kết hợp cả hai: học chính khóa theo truyền thống, học thêm STEM vào cuối tuần như một sân chơi tư duy.
Lời khuyên của chúng tôi là quan sát con trước, đừng chạy theo xu hướng. Một buổi học thử ở trung tâm STEM là cách kiểm chứng rẻ nhất. Hoặc cứ giữ nguyên cách học cũ thêm một học kỳ, trước khi quyết định lâu dài. Nếu còn phân vân giữa nhiều lựa chọn, đừng chọn đại theo lời quảng cáo. Bài viết kinh nghiệm chọn trung tâm phù hợp để tránh mất tiền oan mà chúng tôi từng chia sẻ có thể giúp ích.